Sven Augustijnen & Koen Peeters
Jacques Charlier

Factory #2. Vers l’Avenir

17 december 2007 [20.30 u.]

Vrienden van DW B, Cera, Cultuurcentrum Strombeek, Vlaams-Brabant en Galerie Fortlaan 17

I

Op 20 juni vertelde ik op deze eigenste plek over het pas verschenen nummer van DW B: ‘In deze aflevering starten we met het multimediale project Tegenlicht 2007-2010, in samenwerking met Cera. We danken speciaal Germain Vantieghem, gedelegeerd bestuurder van Cera en Lies Daenen, coördinator maatschappelijke projecten van Cera.
Het concept werd bedacht door kernredacteur Saskia de Coster en curator Luk Lambrecht. We confronteren werk van een befaamde kunstenaar (de protagonist) uit de Cera-collectie met een jonge beeldend kunstenaar / fotograaf / videast … uit dezelfde collectie. Deze antagonist gebruikt bestaand werk of maakt nieuw werk, dat paradoxaal de dubbele rol speelt van “vernietigingsmachine” en “verbeteringsfabriek”. Het vernietigen van een kunstwerk kan het sacrale bevrijden dat erin ligt opgeslagen. In de factory speelt ook een schrijver-scenarist een onmisbare rol. Hij is een verslaggever die de “transformaties / manipulaties” begeleidt en erover rapporteert. Hij vormt samen met de antagonist en eventueel ook de protagonist een samenwerkingscel, in situ.
Uiteraard zijn er nog andere actoren, zoals nogmaals Luk Lambrecht, die een steekkaart over de kunstenaars maakt, en zich bekommert om de factory-ruimte, hier in het Cultuurcentrum Strombeek; Luc Derycke, die de nummers vorm geeft in overleg met de antagonist, de scenarist en de curator; en Kurt Snoekx, die de factory coördineert.
Er zijn twee factories per jaar, één die resulteert in een themanummer van DW B, en een die opgezet wordt in de virtuele ruimte van een door Emanuel Maes gecreëerde website: www.tegenlicht.org. Het ‘Gesamtkunstwerk’ reikt de fusie tussen kunst en literatuur aan, en ondermijnt die tevens. In beide gevallen tonen we het werkproces op dezelfde site, met bewegende beelden, gesprekken en voice-over.
Elke factory heeft een toonmoment. Wim Maes van Cultuurcentrum Strombeek maakte speciaal voor het project een white cube, een ‘portable studiolo’, die als roadshow, als mobiele expo en denkruimte kan functioneren. De idee van nomadisme wordt beklemtoond.
In 2010 wordt de kroon op het werk gezet met een vaste expo, vermoedelijk in het S.M.A.K. te Gent. De catalogus is een soort “zwartboek” van de “samenwerkingscellen”, een stand van zaken van de kunsten anno 2010, een lijst “oplossingen” voor de fricties tussen kunstenaars onderling, en schrijvers.’

In DW B juni 2007 zag u het resultaat van de eerste factory, Vechtende spiegels, waarin Pieter Vermeersch en Saskia de Coster het werk van Philippe Van Snick liefdevol te lijf gaan. De tweede factory kreeg de titel Vers l’Avenir, en is een work-in-progress op www.tegenlicht.org. Een voorsmaakje krijgt u in het vandaag verschenen DW B-nummer december 2007, en het toonmoment maakt u nu live mee, dankzij de reeds genoemde Cera en Cultuurcentrum Strombeek, maar ook dankzij de Provincie Vlaams-Brabant en Galerie Fortlaan 17.
De protagonist van deze tweede factory is Jacques Charlier, de antagonist Sven Augustijnen en de schrijver Koen Peeters.

II

Waarover gaat het vandaag? Eind jaren 1980 kocht schrijver Koen Peeters - gebiologeerd door Vieux Bruxelles, Oud-België en Belgisch Kongo - op een Brusselse rommelmarkt een stapel kartons. Het was een vreemde verzameling van zowat honderd bescheiden schilderijtjes van verschillende formaten. In plakkaatverf, soms haastig geschilderd, en op de achterzijde de logo’s van Solo, Dreft en Union Match. De zondagsschilder, een zekere Robert Marchand, had in zijn thema’s een duidelijke voorkeur voor onze voormalige kolonie, de haven van Brussel, oude Belgische reclame en het koningshuis. Wat te denken van een Lumumba die saxofoon speelt voor het Koninklijk Paleis? Deze schilder had een zoet-naïeve, soms ironische fantasie.In de krant plaatste Koen Peeters toen een zoekertje: wie kent deze schilder? Maar hij kreeg geen enkele reactie, en vergat de verzameling in zijn kelder. Onlangs was beeldend kunstenaar Sven Augustijnen bij hem op bezoek. Augustijnen gaat nu op zoek naar het verhaal achter deze schilderijen. Het resultaat hiervan en wat dit met het werk van Jacques Charlier te maken heeft kunt u vandaag, in aanwezigheid van Charlier, Augustijnen en Peeters ontdekken. Van dinsdag 18 tot vrijdag 21 december loopt hier in Strombeek ook een kleine, bijzondere tentoonstelling over deze unieke artistieke ontmoeting.We kunnen al een tipje van de sluier oplichten. Niet over de enigmatische relatie tussen Koen Peeters en Robert Marchand … Wel over de andere leden van de factory, met dank aan Luk Lambrecht. Jacques Charlier legde een eclectisch artistiek parcours af dat het etiket ‘typisch Belgisch’ verdient. Hij werkte lange tijd voor de technische dienst van de Provincie Luik, waar talloze foto’s werden genomen van anomalieën in de stad die moesten worden gerepareerd of gemoderniseerd. De zwart-witfoto’s werden Jacques Charliers ingrediënten om kunstwerken te maken, waarin zijn ingreep werd beperkt tot het ordenen en op panelen kleven van de zakelijke foto’s. Zo ontstaan zijn Paysages Professionnels. Jacques Charlier weet ironisch de mechanismen bloot te leggen van de kunstmarkt en haar hypocrisie. Zo maakte hij honderden foto’s van mensen op vernissages met hun rug naar de kunst. Hij is een stoorzender van het artistieke systeem en ontmaskert het met veel humor. Hij gebruikt daartoe ook andere kunstvormen zoals muziek en film: een after-punkgroep, chansons, filmmuziek, en natuurlijk zijn legendarische solo-optredens met gitaar en piano. Sven Augustijnen streeft naar een relevante synthese tussen politieke research en fictie. Vanuit het geografische epicentrum Brussel gaat hij op zoek naar de achterkant van de macht, en de onzichtbare centrifugale krachten die spelen in België en Europa. Hij stelde onlangs een reeks prints tentoon waarin teksten en foto’s onderliggende feiten onthullen bij monumenten die vandaag betekenisloos en verloren ergens in Brussel staan. Sven Augustijnen werkt nu aan een reeks Spectres, waarin hij onder andere de passage van Karl Marx in Brussel zal belichten en diens invloed op Leopold II, de eigenaar van Belgisch Kongo.Wat bieden we u vanavond aan?

III

Wat bieden we vanavond allemaal aan? Het resultaat van een legendarische ontmoeting van de leden van de factory in Café Greenwich in de Kartuizerstraat in Brussel, waar René Magritte en zijn vrienden kwamen schaken. Hier in de zaal speelt zo dadelijk Jacques Charlier op de piano zijn Musica Povera, terwijl op het groot scherm een dvd train verschijnt. Koen Peeters toont enkele schilderijen van Robert Marchand, met uitleg door de Meester. Dan komt de Fanfare Kimbanguiste op, met haar meeslepende, spirituele muziek uit Congo. Ze speelt ook Vers l’Avenir.

Na al dat lekkers, kunt u even op het podium komen spelen met de computers die in de white cube zijn opgesteld, en waarop webmaster Emanuel Maes de factory virtueel vorm geeft. Surf in de toekomst vaak naar www.tegenlicht.org, want ook de podcast van vanavond behoort tot het materiaal op het web.U kan dan ook meteen de zaal verlaten, en in het kabinet de Paysages Professionnels van Jacques Charlier en L’Histoire Belge van Sven Augustijnen bewonderen. Vervolgens gaat u, een door Cera aangeboden nieuwjaarsglaasje in de hand, naar de speciaal gemaakte witte muur, alwaar de Kanaal/Safety Matches van Robert Marchand te zien zijn. U drinkt een tweede glaasje, staande aan de boekenstand. Daar vindt u à 10 euro DW B december 2007, waarin een kleurkatern van de factory zit, getiteld Vers l’Avenir, met schilderijtjes van Robert Marchand en een RTBF-debat over Leopold II en Belgisch Kongo. Die katern wordt u gratis aangeboden. Maar u vindt er ook de dvd/cd 1979 Desperados music van Jacques Charlier à 25 euro, een uniek initiatief van Galerie Fortlaan 17, Gent. U ziet een stuk muziekfilm, en een optreden van Jacques Charlier met een vreemde mix van pianobarmuziek, jazz en repetitieve muziek. Van de dvd/cd werd ook een gesigneerde editie gemaakt op 20 exemplaren, à 95 euro.

Overvloed, misschien zelfs overmoed … een factory, de droom van Andy Warhol, in de jaren zestig gevestigd in New York, in de oude pettenfabriek 231 East 47th Street vierde verdieping.

Hugo Bousset